door dhr Antoon Kuhlmann
Pellia


5 april


Deze week geen beschrijving van een opvallende plantensoort in Hortus Arcadie, maar eens iets ongewoons. Ik zal hiervan geen gewoonte van maken, maar het is echt buitengewoon wat u op dit moment buiten kunt zien. Uw aandacht graag voor een levermossoort, de Gewone Pellia. Nooit van gehoord? U bent écht niet de enige! Het heeft toevallig niets te maken met de datum 1 april.
Mossen vormen een speciale plantengroep; de groep levermossen nemen weer een aparte plaats in binnen de ‘mossen’. Ze hebben bladgroen, ook wel iets dat op stengels lijkt, maar geen echte wortels. Water nemen ze vaak op via de bladeren. Ze zijn volledig afhankelijk van hemelwater en dauw. In tijden van droogte krullen de bladachtige organen dikwijls om; een soort natuurlijke bescherming tegen overdadig vochtverlies.

De voortplanting is tamelijk ingewikkeld. Mossen, dus ook levermossen zijn sporenplanten. Anders dan bij ‘normale’ planten groeien uit de sporen geen nieuw plantjes die naar verloop van tijd ook weer sporen gaan vormen. Uitgekiemde mossporen vormen eerst een soort dradenstelsel met daarop knopjes die kunnen uitgroeien tot (lever)mosplantjes. Hierop kunnen zowel vrouwelijke als mannelijke geslachtsorganen ontstaan. Bevruchte eicellen groeien – óp het oorspronkelijke mosplantje - uit tot een nieuw plantje, een sporofyt: een steeltje met daarop een kapsel waarin weer de nieuwe sporen worden gevormd. Een cyclus dus die twee verschillende fasen kent.
Levermossen zoals Gewone Pellia kennen eigenlijk geen stengels en bladeren, maar meestal donkergroene flappen, dicht tegen de grond aangedrukt. Ze groeit bij voorkeur op vochtige en beschaduwde plekken, op een zure bodem. Midden in Hortus Arcadië treft u onder de beuken, langs de vijverrand flinke plakkaten met deze levermos aan. Spectaculair was de afgelopen weken de massale ontwikkeling van de sporofyten. Ragfijne doorschijnende steeltjes met zwarte knopjes erop. Net glazen buisjes van 2 tot 3 mm dik en tot soms wel 10 centimeter hoog. Kaarsrecht omhoog. Ouderwetse knopspelden! Als haren op een hond. Na enige tijd barsten de zwarte speldenknoppen open en veranderen in een lichtbruine sporenmassa. De lage nachttemperaturen van de laatste tijd zal wel tot enige vorstschade hebben geleid.
Soms lijkt het of er plukken uitgekamde hondenharen langs de vijverrand liggen. Schijn bedriegt; honden zijn immers niet welkom in Hortus Arcadië. Ga één der dagen nog even door de knieën en bewonder het ongewone natuurverschijnsel van de Gewone Pellia.