door dhr Antoon Kuhlmann
30 augustus
|
De overeenkomsten: Blauwe knoop, Beemdkroon en Duifkruid behoren
alle drie tot een en dezelfde familie, namelijk de
Kaardebolachtigen. Kenmerkend voor deze familie is dat de
stengelbladeren recht tegen over elkaar staan. Deze bladeren
lijken wel samengegroeid, zodat rond de stengel een soort
langwerpig kommetje ontstaat waarin hemelwater wordt opgevangen.
Blauwe knoop, Beemdkroon en Duifkruid behoren tot drie
verschillende geslachten, maar in de Nederlandse flora
vertegenwoordigen ze als enige deze soorten. Blauwe knoop,
Beemdkroon en Duifkruid staan alle drie op de ‘Rode Lijst’; ze
zijn dus wettelijk beschermd. Alle drie soorten bloeien vanaf
het begin van de zomer tot eind september, half oktober. De
bloemen van alle drie lijken erg op elkaar: licht blauwviolet
gekleurd en zo’n 1½ tot 3½ centimeter in doorsnee. Deze bloemen
lijken een beetje op die van een composiet, maar dit is slechts
schijn. Er staan wel een groot aantal kleine bloemetjes op een
bloembodem (soms plat, soms licht gewelfd, soms duidelijk
bolvormig), maar elk afzonderlijk bloemetje is tweeslachtig
(bevat dus een stamper én meeldraden). Tevens heeft elk bloempje
zowel kelk- als kroonblaadjes. De planten van alle drie soorten
worden ongeveer even hoog, zo’n 30 tot 60 centimeter. De
bloemstengels steken een beetje ijl uit boven de wortelrozetten.
Blauwe knoop: |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
Oud volksverhaal: de sage van de Duivel en Blauwe knoop. Heel lang geleden, vele honderden jaren terug leefde er op het platteland een meisje. Zij was de dochter van een arme molenaar. Ze had aan alles tekort; vaak was er nauwelijks genoeg om te eten. Haar moeder en haar broer waren al eerder ziek geworden en uiteindelijk gestorven. Deze begrafenissen en de armoede werden haar duidelijk te veel. Al die ellende kon ze niet meer verdragen. Ze werd ten einde raad toen op een zekere dag ook haar vader ernstig ziek werd. Een besmettelijke ziekte die ongetwijfeld dodelijk zou aflopen. Ten einde raad, verzuchtte ze dat ze er alles voor over zou hebben had om haar vader beter te maken. Daarop verscheen direct de duivel. Hij bood haar de sleutel aan die toegang zou geven tot de geheime wereld van de geneeskrachtige planten. Maar alleen in ruil voor haar ziel. Zonder enige aarzeling ging zij met de duivel deze overeenkomst aan. Met als resultaat dat haar vader, de oude molenaar weldra genas. En het meisje bleek daarna plotseling erg veel te weten van de helende werking van allerlei planten in hun omgeving. Met de plantenkennis, die ze van de duivel had ‘gekocht’ maakte ze de zieken in haar dorp voortdurend beter. Haar bekendheid breidde zich steeds verder uit, tot ver buiten haar dorp. Men beschouwde haar langzamerhand als een soort heilige. De duivel zag dit allemaal met afgrijzen aan, raakte ontstemd en verbrak de overeenkomst. Erger nog. Hij maakte het meisje blind, zodat ze voortaan geen geneeskrachtige planten meer kon zoeken en klaar maken. Nu was het destijds, in de Middeleeuwen normaal om blindheid genezen met de wortel van de Blauwe knoop. Het meisje zou dus zeker niet in het bezit mogen komen van deze plant. Daarom beet de duivel een stuk af van de wortel van de Blauwe knoop, met de bedoeling om de plant van haar geneeskracht te ontnemen. Tot op de dag van vandaag is de wortelstok van Blauwe knoop een kort stompje, lijkt deze als het ware afgebeten… ja, door de duivel. Vanaf die kwade dag heeft men ook nooit meer ogen kunnen genezen met Blauwe knoop. Gewone mensenogen zijn zelfs bijna niet meer in staat om de schoonheid van Blauwe knoop te bewonderen. Daarvoor gebruikt men tegenwoordig een loep of een ander sterk vergrootglas. Nota Bene. In het Nederlandse taalgebied noemen we deze plant Blauwe knoop. Bij de benaming in het Duits en in het Engels leeft de oude overlevering nog steeds voort: “Teufelsabbiss” en “Devilsbit”. Toch maar weer de oud-Nederlandse naam Duyvelsbete?
|
