door dhr Antoon Kuhlmann
Maarts viooltje
28 februari
|
anjerrevolutiein Portugal en de olijfcoalitie in Italië.
Eeuwenlang was de lelie hét merkteken van het Franse
koningshuis. Overigens: ten onrechte spreekt men nog steeds over
de Franse lelie. Nadere bestudering maakt duidelijk dat het hier
niet om een lelie gaat maar om een Gele lis of Iris. Napoleon
Bonaparte en zijn politieke aanhangers hadden echter een grote
voorliefde voor het Maarts viooltje. Zelf ook niet zo uit de
kluiten gewassen, prefereerde hij waarschijnlijk “klein maar
dapper”. Dit 10 tot 15 centimeter hoge plantje begint namelijk
al eind februari – begin maart te bloeien, zeker op zonnige en
beschutte plekjes in de natuur. Dat het Maarts viooltje de favoriete bloem van Napoleon was, kreeg rond 1814 extra aandacht. Napoleon werd in dat jaar namelijk verbannen naar het eiland Elba. Hij beloofde zijn aanhangers echter naar Frankrijk terug te zullen keren voordat de Maartse viooltjes weer zouden gaan bloeien. Hij hield zich aan zijn woord. In de lente van 1815 zette hij bij Cannes weer voet op het Franse vasteland. Tijdens zijn opmars naar Parijs passeerde hij met opzet het gebied rondom Grasse. Deze stad was ook in die tijd al het centrum van de parfumbereiding. Daarbij maakte men veel gebruik van de bloemetjes van Maarts viooltje. De wetenschappelijke naam is niet voor niets Viola odorata of te wel welriekend viooltje. Nog steeds heeft men in de omgeving van Grasse de gewoonte om kleine boeketjes met Maarts viooltje te plukken. Napoleon kreeg op zijn tocht massa’s boeketjes aangeboden. Hij nam ze allemaal in zijn bagage mee, richting Parijs. Bij zijn terugkeer in de Franse hoofdstad werden de viooltjes ter versiering gestrooid over de trappen van de Tuilerieën. De Franse koning vluchtte in noordelijke richting, naar het huidige België. Europa was in rep en roer. Deze paniekerige periode duurde ongeveer honderd dagen. Napoleon werd daarna definitief verslagen. Hij vond letterlijk zijn Waterloo en een tweede verbanning volgde. Dit keer naar het eenzame eiland Sint Helena, midden in de Grote Oceaan. Toch bleef het Maarts viooltje nog decennia lang voor onrust zorgen. Telkens wanneer het voorjaar begon en de Maartse viooltjes verschenen, ontstond wel ergens in Frankrijk het gerucht: `hij komt terug!´ De toenmalige machthebbers hadden hier op een bepaald moment zo schoon genoeg van, dat ze het verboden om afbeeldingen van Maarts viooltje in het openbaar te tonen. Ook mocht men geen viooltjes meer opspelden op een jurk, een jas of een hoed. Een soort viooltjestaks dus! Nu bijna tweehonderd jaar later, beschouwt men in Frankrijk het Maarts viooltje nog steeds als hét symbool voor een onzekere toekomst. Maarts viooltje bloeit met diep paarsblauwe bloemetjes. Hiernaar is zelfs een speciale kleur vernoemd, namelijk violet. In een bladoksel staat telkens maar één dun bloemsteeltje. Deze steeltjes worden steeds langer naarmate de bloeiperiode voortduurt. In het begin lijkt de plant op een min of meer compacte kluwen. Later steken de bloemetjes duidelijk boven het blad uit. De heldergroene bladeren zijn enigszins hartvormig. Voor verspreiding van het zaad is de soort afhankelijk van de medewerking van mieren. Deze insecten zijn echter lang niet altijd aanwezig. Daarom verloopt de verspreiding met meer succes via bovengrondse uitlopers. Deze uitlopers groeien soms uit tot een kluwen die zo dicht en taai is dat andere planten geen gelegenheid krijgen om zich te vestigen. Maarts viooltje heeft een voorkeur voor licht beschaduwde groeiplekken, in bosranden en onder hagen. Op dit soort plaatsen in de Botanische tuin is de soort dan ook te vinden. Het verdient absoluut aanbeveling om even op de knieën te gaan zitten en de geur van Viola odorata op te snuiven. Heerlijk zoet. Let hierbij eens goed op. Men merkt deze speciale geur maar heel even op; na een paar tellen ruikt men er niets meer van. De geurstoffen van Maarts viooltje zorgen voor een snelle blokkade van geurpapillen of van de zenuwen die deze gewaarwording mogelijk maken. Bloemetjes van Maarts viooltjes worden dikwijls in de keuken gebruikt. Bijvoorbeeld om salades feestelijk op te kleuren en lekker te laten ruiken. Ook konfijt men de bloemetjes vaak en gebruikt ze daarna om gebak en taarten mee te versieren. Maarts viooltje blijkt een aantal belangrijke medicinale eigenschappen te hebben. Het zou uitstekend helpen bij reuma en andere gewrichtsaandoeningen. De plantjes bevatten een betrekkelijk hoog gehalte aan salicylzuur. Daarom is de plant te gebruiken als een natuurlijke aspirine, geschikt om hoofdpijn en katers te bestrijden. Bij drinkgelagen hingen de oude Grieken en Romeinen al uit voorzorg een krans met viooltjes om de nek. Alexander de Grote, die de naam had een forse innemer te zijn, is regelmatig keren met zo´n krans viooltjes afgebeeld. Staat Maarts viooltje in Frankrijk vooral bekend als aanwijzing van ongeluk en onzekerheid, elders is deze soort vooral het zinnebeeld voor zuiverheid, nederigheid, fatsoen en trouw. In ieder geval garandeert de vroege bloei dat het voorjaar nu zeker is aangebroken. Een van de aardigste volksgebruiken leeft nog steeds in sommige streken van Midden Europa. Daar zoekt men aan het begin van de lente naar het eerste bloeiende Maarts viooltje. Dit eerste exemplaar wordt aangeboden aan de plaatselijke autoriteit. Zoals in Friesland naarstig naar het eerste kievitsei wordt gezocht. Met één verschil. Europese regelgeving laat het zoeken van het eerste Maarts viooltje gelukkig ongemoeid. Dat moet zo ook maar blijven.
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
