belangstelling. Ja, Hop is een naast familielid van de bekende hennepplant: gekweekt vanwege de vezelrijkdom … én vanwege de cannabis. Hop heeft veel kwaliteiten, maar verdovende eigenschappen heet het niet al kan men er wel behoorlijk slaperig van worden. Hop komt van nature ook in Nederland voor. Vooral in het heggenlandschap van Zuidoost Nederland. Ze hebben een voorkeur voor wat vochtige en rijkere grond. Mits er maar voldoende zon bij kan. Elk jaar begint de plant weer van onderen af aan. ’s Winters sterven de bovengrondse stengels namelijk tot aan de grond toe af. Vroeg in het voorjaar ontstaan vanuit het wortelstelsel nieuwe scheuten. Die jonge stengels zoeken in het begin nog wat steun bij elkaar, vormen als het ware een soort vlecht. Zodra ze echter houvast hebben gevonden bij een struik of een boom, dan groeien ze razendsnel verder. Stuiken, heggen en houtwallen raken in korte tijd volledig overgroeid. Een groeisnelheid van 1 centimeter gedurende een uur met zon schijnt heel normaal te zijn (circa 10 centimeter per dag). De bladeren staan telkens tegen over elkaar. Hun vorm varieert nogal. Afhankelijk of het blad onderaan of bovenaan een plant zit is het diep ingesneden, handvormig, sterk gelobd tot gewoon driedelig. Soms lijkt het blad wel wat op dat van Wijnstok of van Wilde wingerd. Vooral de bladstelen van Hop zijn voorzien van ruwe weerhaakjes. Zij zorgen er voor dat de stengel zich als een wurgplant rondom andere gewassen kan hechten. Het wortelstel is taai en dicht. Bij bezitters van siertuinen is Hop dan ook niet erg geliefd. Hij overwoekert niet alleen veel planten. Het wortelstelsel is ook slechts met de grootste moeite uit te graven. Na verloop van tijd begint er altijd wel weer ergens een nieuwe scheut.

Hop is een tweehuizige plantensoort. Dit wil zeggen dat alle bloemen van een plant óf mannelijk óf vrouwelijk zijn. Dus nooit bloemen van beide geslachten aan één exemplaar. De mannelijke bloemen zijn weinig indrukwekkend. In trossen staat een groot aantal kleine geelgroene bloemetjes. In de overkapping tussen beide kantoorgebouwtjes van Hortus Arcadië groeit een mannelijke plant. Op enkele plekken in de Botanische Tuin en tegen het afscheidingshek met het universiteitsterrein groeien vrouwelijke exemplaren. Ze zijn in deze periode van het jaar duidelijk herkenbaar aan de hopbellen. Deze hopbellen lijken wel een beetje op kleine dennenappeltjes. Vooral die vrouwelijke hopbellen worden begeerd. Zij bezitten aan de binnenkant kliertjes die de lupuline produceren. Lupuline blijkt een stof te zijn met veel goede eigenschappen.
In het oeroude Assyrië en Babylon (het huidige Irak) at men de jonge hopscheuten als groente. Dit zou ook helpen tegen de pest. In onze zijd specialiseren zich enkele kwekers ook weer op het telen van deze peperdure groente. De jonge scheuten gelden als een delicatesse. Ook het jonge blad wordt gegeten, rauw en met een onmiskenbare smaak in salades of even gekookt. Mits geplukt voor half mei. Blad, stengels en vruchten worden al eeuwenlang als kleurstof gebruikt. Een verfbad ervan zorgt voor een geel tot diepbruine kleur.

Hop is het meest bekend als medicijn en omdat het gebruikt wordt bij de bierbereiding. Extracten van Hop zijn rustgevend, slaapverwekkend en hebben een antiseptisch effect. Inname ervan vermindert ongemakken tijdens de menopauze. De plant wordt vanwege de geurstoffen ook gebruikt in cosmeticaproducten.
Wanneer men ‘s winters of in het voorjaar door Zuid Duitsland of delen van Vlaanderen reist, rijdt men tientallen kilometerslang door gebieden die vol staan met hoge, schuine palen. Staaldraad ertussen. Als variant op onze boomgaarden heten ze in het Duits ‘hopgaarden’. Hop, als onmisbare smaakstof geteeld voor de bierbereiding. Hierbij gaat het om de oogst van de vrouwelijke hopbellen. In al die kilometerslange rijen staan dan ook alleen maar vrouwelijke planten. Men is zelfs verplicht om mannelijke planten te vernietigen. Het is namelijk wél de bedoeling dat de vrouwelijke hopplanten gaan bloeien, maar ze mogen niet bevrucht worden door hun mannelijke soortgenoten. Want eenmaal bevrucht vormen ze zaadjes die de specifieke smaak nu juist weer nadelig beïnvloeden en er zelfs zorgen dat de witte schuimkraag van bier snel inzakt. In Engeland was het overigens eeuwenlang verboden om hop te gebruiken bij het brouwen van bier. De goede smaak van het Engelse bier zou er door bedorven worden.

Eigenlijk was het louter toeval dat men in de Middeleeuwen hopbellen begon te gebruiken bij het brouwen van bier. Tot die tijd gebruikte men namelijk gagel als smaak en conserveringsstof voor bier. Gagel bevat echter ook stoffen met een zekere opwindende uitwerking. Aangezien bier vooral in een klooster werd gebrouwen, was dit een effect dat in die celibataire gemeenschap nu niet echt gewenst was. Daarom zocht men naarstig naar een plant met wat minder wilde eigenschappen. De slaapbevorderende eigenschappen maakte van Hop een uitstekend alternatief. Het biermerk Grolsch raakte in de jaren ’70 een poosje uit de gratie toen het gerucht ging dat Grolschbier stoffen zou bevatten die de potentie zouden verlagen. ‘Officiële’ ontkenningen helpen dan niet meer; het kwaad is namelijk al geschied. Na verloop van tijd verdwijnt zo’n verhaal wel weer. Op zoek naar iets bijzonders? Kijk in winkels met speciaal bier of er Gagelbier in de schappen staat. Het bestaat nog!


 

Palenstellages	Hopgaarden