door dhr Antoon Kuhlmann

Aronskelk

 

17 mei

Vorige week Salomonszegel; dit keer Aronskelk …. zou het gehele Oude Testament aan de beurt komen? Nee, louter toeval. Feit is wel dat de plant van oudsher zo genoemd wordt vanwege de associatie de bloem heeft met de staf van Aäron, de broer van Mozes. Niet meer; niet minder.In Nederland zijn de Gevlekte Aronskelk en de Italiaanse Aronskelk de belangrijkste vertegenwoordigers van de Aronskelkfamilie. Van oorsprong zijn het stinzenplanten; d.w.z. immigranten, afkomstig uit centraal en Zuid Europa. Al snel volledig aangepast aan de Nederlandse omstandigheden. Zowel de Gevlekte als de Italiaanse Aronskelk ontwikkelt zijn blad al vroeg in het voorjaar.


Blad Italiaanse Aronskelk


Blad Gevlekte aronskelk

Al in februari steken de donkergroene bladeren boven de bosbodem uit. De bladvorm is kenmerkend. De bladeren van beide soorten kunnen paarszwarte vlekken hebben. Het blad van de Italiaanse Aronskelk is sterk driehoekig, pijlachtig van vorm; dat van de Gevlekte Aronskelk is vaker enigszins afgerond. Het blad van de Italiaanse aronskelk kent lichtgekleurde nerven; bij Gevlekte Aronskelk is dit niet het geval. Hierbij moet wel aangetekend worden, dat de soorten onderling gemakkelijk kruisen. Een ander verschil is de kleur van de bloeikolf: die van de Gevlekte Aronskelk is paars of grijs; die van Italiaanse Aronskelk opvallend geel. Eerstgenoemde soort bloeit vroeg in het voorjaar; de laatste aan het eind van de lente. De uitzonderlijk warme aprilmaand van dit jaar heeft hierbij ook in Hortus Arcadië wel voor enige verwarring gezorgd!

In dit Darwin-jaar valt over de bloei van Aronskelken nog wel iets interessants te melden. Aronskelken behoren namelijk tot de meest ontwikkelde plantenfamilies. Vergelijkbaar met Orchideeën. Op het eerste gezicht duidt men de groenachtige toegespitste bloemstengel als de echte bloem. In werkelijkheid is dit echter slechts de bloeiwijze. Het omhullende “bloem’blad ontvouwt zich, geelgroenig aan de binnenkant, waarbij een knotsvormige bloemkolf zichtbaar wordt. In het verborgene, aan de basis van deze bloemkolf zitten een reeks aparte bloemen. Hiernaast staat een afbeelding die om ter toelichting hiervoor speciaal door midden is gesneden. Helemaal onderaan een groep louter vrouwelijke bloemen (zij vormen later ook de bessen) en daarboven enkele kringen met alleen mannelijke bloemen. Deze eenslachtige bloemen worden omgeven door de bloemkolf en vormen de zgn. ‘ketel’ . De temperatuur in deze besloten ruimte stijgt. Daarbij ontstaat ook een soort rottingslucht waardoor allerlei mugjes en vliegjes worden aangetrokken. Deze glijden via de gladde bloeischede naar beneden en kunnen niet meer ontsnappen omdat de ingang van de ketel met een rij haren is afgesloten. Ze kunnen er wel in, maar er niet uit. Deze insecten zorgen voor de bestuiving. Als de bloem verdort, krijgen de beestjes hun vrijheid terug. Uiteindelijk verschijnen in het najaar aan de oorspronkelijke bloemstengels tal van feloranje/rode vruchten, als een soort trommelstokken of reuzenlollies.

Vroeger werd de wortelknol van Aronskelk - na lang koken - wel gegeten. Vanwege het zetmeel erin. Maar toch is het oppassen geblazen; er zijn veel vergiftigingsgevallen bekend, vooral wanneer delen van de plant rauw werd gebruikt. Dus sterk afgeraden het te proberen! Het blad van Aronskelk zit vol met uiterst scherpe, naaldvormige kristallen (calcium oxalaat). Rauw gegeten leidt dit direct tot ernstige verwondingen van onze slokdarm. Slakken stoppen daarom ook al heel erg snel met het aanvreten van deze sappige en ogenschijnlijk aantrekkelijke groene bladeren.

Last van slakken in uw tuin? Plant aronskelken! De Aronskelkfamilie herbergt een groot aantal soorten. Onder andere bekende soorten uit onze woonkamer zoals de bekende rode Lakanthurium of de vaak in rouwkransen gebruikte witte Zantedeschia (Calla). In Hortus Arcadië is dit voorjaar nog een ander familielid ontdekt: het Muizenstaartje (wetenschappelijke naam Arisarum proboscideum). Waarschijnlijk staat deze soort er al tientallen jaren, maar is hij steeds over het hoofd gezien. Het blad van deze soort lijkt namelijk sprekend op dat van de Gevlekte Aronskelk. De bloemen zitten echter volledig weggestopt onder het blad, op een bloemsteeltje van slechts een paar centimeter lang. De vuilroze bloeiwijzen dragen aan het uiteinde een staartachtige uitgroei van soms wel 20 centimeter lang.

Karakteristieke bloemknop en vrucht’knots’

áBruinrood: mannelijke bloemen,
witgroenig: vrouwelijke bloemen

á Muizenstaart â

naar Plant v.d. week Archief